Η νέα έρευνα του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) αποκαλύπτει το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στους μακροοικονομικούς δείκτες και την υποκειμενική εμπειρία των πολιτών για την ακρίβεια, τη στέγαση και την υγεία.
FARENEWS.GR: ΠΟΛΙΤΙΚΗ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ / ΕΛΛΑΔΑ
Μια βαθιά αντίφαση που χαρακτηρίζει την ελληνική κοινωνία και οικονομία φέρνει στο φως η νέα, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μελέτη του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) με τίτλο «Οι πολλαπλές πτυχές της ανισότητας στην Ελλάδα».
Τα βασικά ευρήματα παρουσιάστηκαν σε ειδική εκδήλωση από τον Ανώτερο Ερευνητή του ΙΟΒΕ, κ. Αντώνη Μαυρόπουλο, με τον Γενικό Διευθυντή του Ιδρύματος, Καθηγητή Νίκο Βέττα, να συντονίζει τη συζήτηση, στην οποία συμμετείχαν κορυφαίοι ακαδημαϊκοί και αναλυτές (Π. Τσακλόγλου, Ειρ. Ανδριοπούλου, Ν. Καλαβρέζου, J. Cribb).
Το κεντρικό συμπέρασμα της μελέτης αποτυπώνει ανάγλυφα την ελληνική πραγματικότητα: Παρά τη στατιστική βελτίωση των μακροοικονομικών μεγεθών και τη μείωση των δεικτών ανισότητας την περίοδο 2015-2025 σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης, η καθημερινή εμπειρία της πλειονότητας των νοικοκυριών εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από έντονη οικονομική ανασφάλεια. Η ανισότητα, όπως τονίζει το ΙΟΒΕ, είναι ένα σύνθετο φαινόμενο που δεν περιορίζεται μόνο στο εισόδημα, αλλά επεκτείνεται στην εργασία, την εκπαίδευση, την υγεία, τη φροντίδα και τη στέγαση.
Οι 6 Διαστάσεις της Ανισότητας στην Ελλάδα (2015-2025)
Η μελέτη ακτινογραφεί την κατάσταση μέσα από έξι αλληλένδετους πυλώνες, αναδεικνύοντας τις εξής διαρθρωτικές αδυναμίες:
1. Εισοδηματική Ανισότητα: Η μεγάλη αντίφαση
-
Η στατιστική βελτίωση: Ο δείκτης Gini (που μετρά την ανισότητα) υποχώρησε από το 34,2% το 2015 στο 31,6% το 2025.
-
Η σκληρή πραγματικότητα: Το 68% των ελληνικών νοικοκυριών δηλώνει ότι δυσκολεύεται να τα βγάλει πέρα, τη στιγμή που ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μόλις 19%.
-
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο: Οι νέοι ηλικίας 16-24 ετών, τα μονογονεϊκά νοικοκυριά και οι πολύτεκνες οικογένειες αντιμετωπίζουν τον υψηλότερο κίνδυνο φτώχειας. Παράλληλα, η μεγαλύτερη ανισότητα πηγών εισοδήματος εντοπίζεται στην αυτοαπασχόληση.
2. Αγορά Εργασίας: Υψηλή απασχόληση, χαμηλή συμμετοχή
-
Η ανεργία σημείωσε εντυπωσιακή πτώση από το 24,9% το 2015 στο 8,8% το 2025.
-
Ωστόσο, η Ελλάδα καταγράφει το τρίτο χαμηλότερο ποσοστό συμμετοχής στην αγορά εργασίας στην ΕΕ, με τις γυναίκες και τα ΑΜΕΑ να υποεκπροσωπούνται.
-
Πάνω από το 50% των ανέργων βρίσκεται σε καθεστώς μακροχρόνιας ανεργίας, ενώ οι αυτοαπασχολούμενοι αγγίζουν το 24,3% (το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ). Θετικό στοιχείο η μείωση του κενού συμμόρφωσης ΦΠΑ από 24% (2019) σε 11% (2023), αν και η παραοικονομία παραμένει ισχυρή.
3. Εκπαίδευση: Φρένο στην κοινωνική κινητικότητα
-
Αν και οι απόφοιτοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αυξήθηκαν (από 26,5% σε 32,6%), η Ελλάδα παραμένει στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης στη διαγενεακή εκπαιδευτική κινητικότητα.
-
Μόλις το 12% των παιδιών από χαμηλά εκπαιδευτικά στρώματα καταφέρνει να φτάσει στην ανώτατη εκπαίδευση. Το σύστημα εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από την παραπαιδεία, ενώ πάνω από τους μισούς φοιτητές καθυστερούν να πάρουν πτυχίο.
4. Υγεία: Πρόσβαση ανάλογα με το πορτοφόλι
-
Η Ελλάδα έχει από τα υψηλότερα ποσοστά ιδιωτικών δαπανών υγείας στην ΕΕ.
-
Το 32% των πολιτών με χαμηλά εισοδήματα δηλώνει ανεκπλήρωτες ανάγκες υγείας (έναντι μόλις 10% στα υψηλά εισοδήματα), ενώ τα χρόνια νοσήματα πλήττουν το 30% του φτωχότερου πληθυσμού.
5. Μακροχρόνια Φροντίδα: Ο «αδύναμος κρίκος»
-
Σε μια χώρα που γηράσκει γρήγορα, οι δημόσιες δαπάνες για τη μακροχρόνια φροντίδα ευάλωτων ατόμων είναι σχεδόν ανύπαρκτες: μόλις 0,16% του ΑΕΠ, τη στιγμή που ο μέσος όρος στην ΕΕ είναι 1,71%.
-
Το βάρος της άτυπης φροντίδας πέφτει σχεδόν αποκλειστικά στην οικογένεια και κυρίως στις γυναίκες.
6. Στέγαση: Η νέα εστία της κρίσης
-
Η εκτόξευση των ενοικίων και του στεγαστικού κόστους μετά το 2018 πιέζει ασφυκτικά τους ενοικιαστές χαμηλού εισοδήματος και τους νέους.
-
Η ιδιοκατοίκηση υποχωρεί, ενώ μετά το 2021 έχει επιδεινωθεί δραματικά η αδυναμία των νοικοκυριών να καλύψουν τις ενεργειακές και στεγαστικές τους υποχρεώσεις.
Συμπέρασμα: Η ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές
Το ΙΟΒΕ ξεκαθαρίζει ότι για να κλείσει η «ψαλίδα» και να ευθυγραμμιστούν οι θετικοί δείκτες με την πραγματική ζωή των πολιτών, δεν αρκεί απλώς η ονομαστική ενίσχυση των εισοδημάτων. Απαιτούνται βαθιές διαρθρωτικές παρεμβάσεις που θα εγγυώνται την ισότητα στην πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας, παιδείας, στέγασης και κοινωνικής φροντίδας για όλους.