Ο αρθρογράφος αναλύει το επιτυχημένο μοντέλο της πρωτεύουσας της Σλοβενίας με τους υπόγειους κάδους και την αρχή «Πληρώνω όσο Πετάω», θέτοντας καίρια ερωτήματα για την ελληνική πραγματικότητα.

FARENEWS.GR: ΑΡΘΡΟ ΓΝΩΜΗΣ / ΑΠΟΨΗ

Του Νάσου Μάκιου*

Πόσες φορές έχουμε ακούσει στην Ελλάδα για νέους σχεδιασμούς στη διαχείριση των απορριμμάτων;

Για καινοτόμα συστήματα ανακύκλωσης, έξυπνους κάδους, πιλοτικά προγράμματα, νέες στρατηγικές και φιλόδοξους στόχους;

Και πόσες φορές έχουμε αναρωτηθεί γιατί, παρά τις εξαγγελίες, τις χρηματοδοτήσεις και τα ευρωπαϊκά προγράμματα, εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε την ανακύκλωση ως μια διαρκή πρόκληση, αντί ως μια αυτονόητη καθημερινή πρακτική;

Κατά την πρόσφατη επίσκεψή μου στη Λιουμπλιάνα, την πρωτεύουσα της Σλοβενίας, συνάντησα μια εικόνα που με έκανε μεγάλη εντύπωση.

Περπατώντας στους δρόμους της πόλης, παρατήρησα ότι σε αρκετά σημεία, αντί για τους συνηθισμένους μεγάλους κάδους που γνωρίζουμε από τις ελληνικές πόλεις, υπάρχουν μικρές μεταλλικές κατασκευές ενσωματωμένες στον δημόσιο χώρο. Πρόκειται για υπόγεια συστήματα συλλογής αποβλήτων, στα οποία το μεγαλύτερο μέρος του κάδου βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Αυτό που μου έκανε επίσης ιδιαίτερη εντύπωση ήταν η καθαριότητα γύρω από τους υπόγειους κάδους, οι οποίοι βρίσκονται ακόμη και μπροστά από μπαρ και εστιατόρια, χωρίς να υποβαθμίζουν την αισθητική του δημόσιου χώρου ή να δημιουργούν προβλήματα στην καθημερινή λειτουργία της πόλης.

Και το ακόμη πιο ενδιαφέρον; Για να ανοίξεις ορισμένους από αυτούς, χρειάζεσαι ηλεκτρονική κάρτα.

Δεν πρόκειται για κάποια πειραματική τεχνολογία του μέλλοντος.

Η Λιουμπλιάνα ξεκίνησε την εγκατάσταση υπόγειων κάδων το 2008. Δηλαδή πριν από περίπου 18 χρόνια! Και δεν περιορίστηκε μόνο εκεί.Το 2014 έγινε η πρώτη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που υιοθέτησε στρατηγική ZeroWaste (μηδενικά απόβλητα), ενώ το 2016 ανακηρύχθηκε Ευρωπαϊκή Πράσινη Πρωτεύουσα (European Green Capital 2016) από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία της δημόσια επιχείρησης VOKA SNAGA, η οποία είναι υπεύθυνη για τη λειτουργία του συστήματος συλλογής απορριμμάτων της Λιουμπλιάνας, το 2023 η χωριστή συλλογή δημοτικών αποβλήτων στη Λιουμπλιάνα έφτασε το 69,9%.

Στους υπόγειους λοιπόν κάδους της Λιουμπλιάνας συλλέγονται χωριστά πέντε διαφορετικά ρεύματα αποβλήτων: γυαλί, χαρτί και χαρτόνι, συσκευασίες, βιοαπόβλητα και υπολειμματικά απορρίμματα. Για τα τρία πρώτα η πρόσβαση είναι ελεύθερη, ενώ για τα δύο τελευταία απαιτείται η ηλεκτρονική κάρτα, η οποία αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο νοικοκυριό ή επιχείρηση, μέσω της οποίας καταγράφονται οι απορρίψεις και υπολογίζεται η αντίστοιχη χρέωση. Ένα σύστημα που συνδυάζει τη διαλογή στην πηγή με οικονομικά κίνητρα για τη μείωση των σύμμεικτων αποβλήτων.

Ουσιαστικά, η χρήση των υπόγειων κάδων συνδέεται με την εφαρμογή της αρχής “Πληρώνω όσο Πετάω” (PayAsYouThrow), σύμφωνα με την οποία η χρέωση για τη διαχείριση των αποβλήτων σχετίζεται με την ποσότητα που απορρίπτει ο πολίτης.Στην πράξη, δεν ζυγίζεται κάθε σακούλα απορριμμάτων. Αντίθετα, κάθε χρήση της ηλεκτρονικής κάρτας καταγράφεται ως μία απόρριψη συγκεκριμένης χωρητικότητας.

Ο χρήστης πλησιάζει την κάρτα στον ηλεκτρονικό αναγνώστη, το σύστημα την αναγνωρίζει και ο κάδος ανοίγει. Αφού τοποθετήσει τη σακούλα του, κλείνει το καπάκι και η απόρριψη καταγράφεται ηλεκτρονικά. Το σύστημα επιτρέπει επίσης στους χρήστες να παρακολουθούν τον αριθμό των απορρίψεών τους μέσω διαδικτυακής εφαρμογής.

Σύμφωνα με τα στοιχεία χρέωσης του 2026 προβλέπονται τουλάχιστον έξι (6) χρεώσιμες απορρίψεις σύμμεικτων απορριμμάτων και οκτώ (8)βιοαποβλήτων τον μήνα. Ακόμη και αν πραγματοποιηθούν λιγότερες, ο πολίτης πληρώνει την ελάχιστη χρέωση, ενώ αν ξεπεράσει αυτά τα όρια, επιβαρύνεται για κάθε επιπλέον απόρριψη.

Με βάση τον τιμοκατάλογο του 2026, η χρέωση είναι περίπου 2,56€ ανά απόρριψη σύμμεικτων (30 λίτρα) και 0,14€ ανά απόρριψη βιοαποβλήτων (10 λίτρα). Αντίθετα, για το χαρτί, το γυαλί και τις συσκευασίες δεν υπάρχει ξεχωριστή χρέωση ανά χρήση. Έτσι, το σύστημα δημιουργεί οικονομικά κίνητρα για καλύτερη διαλογή στην πηγή και μείωση των σύμμεικτων απορριμμάτων.

Και εδώ γεννιέται ένα εύλογο ερώτημα: Εμείς εδώ στην Ελλάδα τι ακριβώς περιμένουμε;

• Μας λείπουν οι ευρωπαϊκές καλές πρακτικές;
• Μας λείπει η τεχνογνωσία;
• Μας λείπουν οι μελέτες, οι στρατηγικές ή τα παραδείγματα προς μίμηση;

Αυτό που φαίνεται να μας λείπει είναι η ικανότητα να μετατρέπουμε όσα γνωρίζουμε σε σταθερές, οργανωμένες και αποτελεσματικές πρακτικές.

Και κάπως έτσι, ενώ άλλες πόλεις έχουν προχωρήσει από τη θεωρία στην πράξη, εμείς συνεχίζουμε να προσπαθούμε ν ανακαλύψουμε τον “τροχό” στην ανακύκλωση.

*Ο Νάσος Μάκιος είναι PhDc στο Τμήμα Γεωπονίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Φυσικός (MSc Βιοοικονομίας, Κυκλικής Οικονομίας & Βιώσιμης Ανάπτυξης) και Πρεσβευτής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα.