Η αρθρογράφος παρουσιάζει το μνημειακό μυθιστόρημα του Νίκου Μπακόλα, με αφορμή την εκδήλωση της Λέσχης Ανάγνωσης της Ε.Μ.Σ. στον πολυχώρο «Ρεγγίνα» του Πνευματικού Κέντρου Καλαμάτας.

FARENEWS.GR: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Γράφει η Αντωνία Παυλάκου

(Φιλόλογος – Συγγραφέας)

Στον απόηχο των εορτασμών για την απελευθέρωση της συμπρωτεύουσας από την οθωμανική κυριαρχία, η Λέσχη Ανάγνωσης της Ένωσης Μεσσήνιων Συγγραφέων επέλεξε να τιμήσει τη σύγχρονη Ιστορία της πόλης διαβάζοντας και παρουσιάζοντας το μνημειακόκαι βαθιά πολιτικοκοινωνικό μυθιστόρημα «Η Μεγάλη Πλατεία» του συγγραφέα πουγεννήθηκε, έζησε και δημιούργησε δημοσιογραφικά, λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά σε αυτήν, του Νίκου Μπακόλα.

Στον πολυχώρο «Ρεγγίνα» του Πνευματικού Κέντρου Καλαμάτας, τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου 2026, ώρα 7 μ.μ., τα μέλη της Λέσχης Ανάγνωσης της Ε.Μ.Σ. θα φιλοξενήσουν τον γιο του συγγραφέα Χριστόφορο Μπακόλα και θα συζητήσουν μαζί του για τη «Μεγάλη Πλατεία» (Κέδρος 1987 και 2014). Τις βασικές τοποθετήσεις για το βιβλίο αναφορικά με το περιεχόμενό του θα κάνει η πρόεδρος της Ε.Μ.Σ., συγγραφέας Νικολίνα Λέκκα, ενώ τα ιδιαίτερα υφολογικά στοιχεία του θα παρουσιάσει η φιλόλογος και συγγραφέας Αντωνία Παυλάκου.

Ως Θεσσαλονικιός και γνώστης του βιβλίου, ο σκηνοθέτης Κώστας Χαλκιάς θα σκιαγραφήσει  τον κοινωνικό ιστό της μεγάλης πλατείας συνδέοντας εκείνες τις στιγμές του παρελθόντος της που σχετίζονται με τη σύγχρονη εποχή και την τραγική μοίρα των λαϊκών κινημάτων που αναπτύχθηκαν στην πόλη και στις δύο περιόδους.Κατά την προσέλευση στην εκδήλωση θα προβάλλονται αποσπάσματα από την  παράσταση πουανέβηκε στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος τον χειμώνα 2019-2020, βασισμένη στη διασκευή του μυθιστορήματος από τον Άκη Δήμου και σε σκηνοθεσία  Ελένης Ευθυμίου. Το υλικό είναι ευγενής παραχώρηση από το αρχείο του Κώστα Χαλκιά.

Στο μυθιστόρημά του «Η Μεγάλη Πλατεία»(Α΄ Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 1988), ο Νίκος Μπακόλας δημιουργεί ένα τεράστιο σκηνικό που απλώνεται από το Βαρδάρι ως τις αλλοτινές εξοχές (σημερινή ανατολική Θεσσαλονίκη) και μέσα σε αυτό εγκιβωτίζει τη μεσοπολεμική Ιστορία της πόλης από το 1917 και λίγο  πριν μέχρι το δραματικό τέλος του Εμφυλίου και τον ταραγμένο ακόμη δρόμο προς την «αποκατάσταση» και τη μετεμφυλιακή «ηρεμία».

Πρωτοπόρος του μοντερνιστικού ρεύματος στην Ελλάδα ο Μπακόλας, με επιρροές από τον Τζόις και προπάντων τον Φώκνερ, του οποίου υπήρξε και μεταφραστής, υπηρετεί ταυτόχρονα τη λογοτεχνία του χώρου. Στο βιβλίο πρωταγωνιστεί η πόλη, ενώ οι ήρωες-κάτοικοί της, απλοί άνθρωποι του μόχθου, του κατατρεγμού, της προσφυγιάς και των χαμένων ονείρων, μπαίνουν σε συγκεκριμένους χώρους στο κάδρο της, ορίζουν την πολυπολιτισμικότητά της, και ο καθένας, με τον χαρακτήρα και τις ευκαιρίες που αδράχνει, οραματίζεται και διεκδικεί το καλύτερο αύριο. Ο φακός του Μπακόλα εστιάζει με σαφήνεια στα ηττημένα όνειρα του Χρίστου, της Αλκμήνης και του Άγγελου, στην ακλόνητη μητρική φιγούρα της Μυρσίνης, στον ερωτισμό της Αγγέλας, στον αριβισμό του Γιάννη, περιστρεφόμενος με φωτογραφικά zoomστη Μικρασιατική Καταστροφή, στο κίνημα του Αβραάμ Μπεναρόγια, στο πογκρόμ στην εβραϊκή συνοικία Κάμπελ (1931), στη δικτατορία του Μεταξά και στην ΕΟΝ, στον κόκκινο συνταγματάρχη Ευριπίδη Μπακιρτζή, στην Κατοχή  και στα γεγονότα του Εμφύλιου, που όρισαν την ήττα του λαϊκού κινήματος στην πόλη.

Με θαυμαστό τρόπο και με υπαινικτικές αναφορές στα 9 ενδιάμεσα κεφάλαια με τίτλο «Μέσοι Χρόνοι», η νεότερη ήττα των λαϊκών στρωμάτων συνδέεται με το αντίστοιχο κίνημα των Ζηλωτών στηβυζαντινή Θεσσαλονίκη (1342-1349) και την ποικίλη δυναμική των προσώπων που αναδύονται μέσα από τη σύνδεσητου σύγχρονου με το παλαιότερο τραύμα στην Ιστορία της πόλης.

Ο Ν. Μπακόλας, με όχημα τη γοητεία του μοντερνισμού στην πολυεπίπεδη τοιχογραφία της Θεσσαλονίκης,  ανατέμνει τη σύγχρονη Ιστορία της σχεδόνκρύβοντας  πολύ σκληρά γεγονότα της συλλογικής ζωής και της ζωής των ηρώων και ηρωίδων τουσε εικόνες γεμάτες λυρισμό καιποιητικότητα.Με την πρωτοπορία στο ύφος, που είναι το μεγάλο ατού του βιβλίου, μέσω θραυσμάτων του χρόνου και συνεχή λόγο, ροή της συνείδησης και  συνειρμούς, διαλόγους χωρίς εισαγωγικά, εσωτερικούς μονολόγους, τριτοπρόσωπη αφήγηση με ηχηρή υπαινικτικότητα  και δομή άψογα δουλεμένη,αυτός ο μεγάλος τεχνίτης της γραφής προσκαλεί τον αναγνώστη σε ένα απολαυστικό ρεαλιστικό ποιητικό υπεραφήγημα.