Ανησυχητικά ευρήματα παρουσίασαν το ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ, η ΟΙΕΛΕ και η ΔΟΕ στη Θεσσαλονίκη, αποτυπώνοντας την παγιωμένη εργασιακή ομηρία, τη δραματική γήρανση του προσωπικού και τη μισθολογική απαξίωση των Ελλήνων εκπαιδευτικών σε σύγκριση με την Ευρώπη.

FARENEWS.GR: ΕΙΔΗΣΕΙΣ / ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Σε τροχιά δομικής κρίσης βρίσκεται το επάγγελμα του εκπαιδευτικού στην Ελλάδα, όπως αποκαλύπτει η νέα, διεξοδική μελέτη του ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ με τίτλο «Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού στη σύγχρονη Ελλάδα: κρίση, προκλήσεις, προοπτικές», που παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη σε συνδιοργάνωση με την ΟΙΕΛΕ.

Τα στοιχεία που προέκυψαν από τη συνδυαστική ανάλυση δεδομένων του ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ, του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, της ΕΛ.ΣΤΑΤ. και της ΔΟΕ συνθέτουν μια ανησυχητική εικόνα: ένα σχολικό σύστημα που στηρίζεται σε «μόνιμους» αναπληρωτές, γηράσκει επικίνδυνα, αμείβει τους εκπαιδευτικούς με τους χαμηλότερους μισθούς στην Ευρώπη και τους οδηγεί σε επαγγελματική εξουθένωση, παρά το εξαιρετικά υψηλό επίπεδο των προσόντων τους.

1. Στελέχωση: Η «προσωρινότητα» έγινε μόνιμο καθεστώς

Παρά το γεγονός ότι το συνολικό διδακτικό προσωπικό στην προσχολική, πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση ανήλθε σε 185.668 εκπαιδευτικούς το σχολικό έτος 2023-2024, η δομή της στελέχωσης έχει υποστεί βίαιη μεταλλαγή. Η χρήση αναπληρωτών δεν αποτελεί πλέον μηχανισμό έκτακτης ανάγκης, αλλά παγιωμένο εργαλείο κάλυψης οργανικών κενών.

• Ποσοστά αναπληρωτών ανά βαθμίδα: Οι αναπληρωτές καλύπτουν το 33,1% του προσωπικού στα νηπιαγωγέα, το 25,6% στα δημοτικά, το 24,2% στην επαγγελματική εκπαίδευση, το 21,2% στα γυμνάσια και το 14,3% στα γενικά λύκεια.

• Η δεκαετής ανατροπή (2015-2024): Στα γυμνάσια, οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί μειώθηκαν κατά 13,0%, ενώ οι αναπληρωτές εκτοξεύθηκαν κατά 403,3%! Στα γενικά λύκεια οι μόνιμοι μειώθηκαν κατά 13,4% (αναπληρωτές +215,3%), στην επαγγελματική εκπαίδευση μειώθηκαν κατά 12,6% (αναπληρωτές +202,1%), ενώ στα δημοτικά το μόνιμο προσωπικό υποχώρησε κατά 6,0% με τους αναπληρωτές να αυξάνονται κατά 178,6%.

2. Δραματική γήρανση και έμφυλη ανισότητα στη διοίκηση

Η Ελλάδα κατέχει την τελευταία θέση στην Ευρώπη όσον αφορά την παρουσία νέων εκπαιδευτικών (κάτω των 30 ετών) στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

• Ηλικιακό χάσμα: Μόλις το 1,4% των καθηγητών στο γυμνάσιο και το 1,6% στο λύκειο είναι κάτω των 30 ετών. Αντίθετα, το 57,8% και 58,3% αντίστοιχα είναι άνω των 50 ετών.

• Αναλογία 1 προς 40: Σήμερα, για κάθε έναν εκπαιδευτικό κάτω των 30 ετών αντιστοιχούν 41 εκπαιδευτικοί 50+ στα γυμνάσια και 36 στα λύκεια.

• Η «γυάλινη οροφή» των γυναικών: Παρότι οι γυναίκες αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα των εκπαιδευτικών (76,8% στην πρωτοβάθμια, 70,1% στα γυμνάσια, 59,6% στα λύκεια), η εκπροσώπησή τους στις διευθυντικές θέσεις είναι δυσανάλογα χαμηλή (55,3%, 55,5% και 43,6% αντίστοιχα), εμφανίζοντας πολύ μεγαλύτερη απόκλιση από τον μέσο όρο της ΕΕ-27.

3. Μισθολογικός πάτος: Στην 38η θέση μεταξύ 38 χωρών του ΟΟΣΑ

Οι οικονομικές απολαβές των Ελλήνων εκπαιδευτικών παραμένουν καθηλωμένες, τοποθετώντας τη χώρα στον πυθμένα των διεθνών δεικτών.

• Αρχικός μισθός-σοκ: Ο εισαγωγικός θεσμοθετημένος μισθός στην Ελλάδα διαμορφώνεται μόλις στα 23.363 δολάρια (σε όρους αγοραστικής δύναμης), έναντι 43.526$ στην ΕΕ-25 και 44.465$ στον ΟΟΣΑ. Ο ελληνικός αρχικός μισθός καλύπτει μόλις το 53,7% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, κατατάσσοντας την Ελλάδα στην 38η και τελευταία θέση ανάμεσα στις 38 χώρες του ΟΟΣΑ!

• Αγοραστική κατάρρευση (2015-2024): Την ώρα που στις χώρες του ΟΟΣΑ ο πραγματικός αρχικός μισθός αυξήθηκε κατά 14,9%, στην Ελλάδα υπέστη μείωση 6,2%. Αλλά και μετά από 15 έτη υπηρεσίας, ο μισθός στην Ελλάδα σημείωσε πραγματική πτώση 8,4% (έναντι αύξησης 8,8% στον ΟΟΣΑ).

• Χάσμα με τους λοιπούς πτυχιούχους: Ο μισθός ενός Έλληνα εκπαιδευτικού πρωτοβάθμιας αντιστοιχεί μόλις στο 69,3% των αμοιβών άλλων εργαζομένων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στη χώρα (έναντι 82,3% στην ΕΕ-25).

4. Εργασιακή εξουθένωση, απλήρωτες υπερωρίες και ιδιωτικός τομέας

Οι συνθήκες εργασίας συνθέτουν ένα περιβάλλον έντονου άγχους και σωματικής επιβάρυνσης.

• Ιδιωτική εκπαίδευση και μερική απασχόληση: Στον ιδιωτικό τομέα, η μερική απασχόληση αγγίζει το 60,9% στην κατώτερη δευτεροβάθμια (3η υψηλότερη τιμή στην ΕΕ-27) και το 45,3% στην ανώτερη δευτεροβάθμια, την ώρα που στο δημόσιο τα ποσοστά αυτά είναι σχεδόν μηδενικά.

• Εργασία στον ελεύθερο χρόνο: Το 31,8% των εργαζομένων στην εκπαίδευση δηλώνει ότι μεταφέρει εργασία στο σπίτι (διπλάσιο από το 15,9% του συνόλου του ιδιωτικού τομέα). Παράλληλα, το 63,5% όσων πραγματοποιούν υπερωρίες δεν πληρώνεται ποτέ για αυτές.

• Ψυχοσωματικές επιπτώσεις: Το 48,7% αναφέρει εμφανή συμπτώματα άγχους που σχετίζονται με την εργασία, το 39,7% πονοκεφάλους ή κόπωση ματιών και το 22,3% ολική εξάντληση.

• Η εικόνα στην Πρωτοβάθμια (Έρευνα ΔΟΕ): Ο δείκτης εργασιακής εξουθένωσης (burnout) διαμορφώνεται στο 51,47/100. Το 85% των δασκάλων καταγγέλλει υπερβολικό φόρτο εργασίας, το 64% έλλειψη σεβασμού προς το λ λειτουργημά τους και το 56% έλλειψη διοικητικής υποστήριξης.

5. Υψηλά προσόντα αλλά αβέβαιο μέλλον

Παρά τις αντίξοες συνθήκες, οι Έλληνες εκπαιδευτικοί διαθέτουν εξαιρετικό επίπεδο κατάρτισης. Το 87,5% δηλώνει ότι το αντικείμενο των σπουδών του συνδέεται άμεσα με την εργασία του, ενώ στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση τα ποσοστά κατόχων μεταπτυχιακού τίτλου κυμαίνονται από 14,4% έως 16,2%.

Ωστόσο, το 34,8% εκφράζει τον φόβο ότι οι δεξιότητές του θα καταστούν παρωχημένες μέσα στην επόμενη πενταετία λόγω τεχνολογικών εξελίξεων, την ώρα που οι κύριες ανάγκες επιμόρφωσης εστιάζουν στις ψηφιακές δεξιότητες (62,9%) και τις κοινωνικο-συναισθηματικές (41,4%).

6. Σήμα κινδύνου από τη μείωση ελκυστικότητας των Πανεπιστημιακών Σπουδών

Η απαξίωση του επαγγέλματος αντανακλάται ήδη στις προτιμήσεις των υποψηφίων των Πανελλαδικών Εξετάσεων:

• Παιδαγωγικά Τμήματα: Οι πρώτες προτιμήσεις των υποψηφίων μειώθηκαν από 9,2% το 2021 σε 8,2% το 2026. Για πρώτη φορά, το 55,6% των παιδαγωγικών τμημάτων βρίσκεται πλέον στο κατώτερο μισό της συνολικής κατάταξης των βάσεων εισαγωγής.

• Τμήματα Φιλολογίας (ΠΕ02): Το 2026, μόλις το 1,9% των υποψηφίων τα επιλέγει ως πρώτη προτίμηση. Κανένα από τα 21 τμήματα Φιλολογίας της χώρας δεν βρίσκεται πλέον στο ανώτερο μισό των βάσεων, ενώ 1.243 θέσεις έμειναν κενές (κάλυψη μόλις 65,1%).

• Τμήματα Μαθηματικών (ΠΕ03): Καταγράφουν τη χαμηλότερη κάλυψη θέσεων πανελλαδικά, καθώς καλύφθηκε μόλις το 44,5% των προσφερόμενων θέσεων (585 κενές θέσεις).

Δρόμοι εξόδου: Τι προτείνουν ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ και φορείς

Για την αποτροπής μιας πλήρους κατάρρευσης της δημόσιας και ιδιωτικής εκπαίδευσης, η μελέτη προκρίνει μια συνεκτική δέσμη πολιτικών:

1. Δραστική μείωση των αναπληρωτών και μετατροπή των οργανικών αναγκών σε μόνιμους διορισμούς.

2. Πολυετή προγραμματισμό ανανέωσης του προσωπικού για την αντιμετώπιση του κύματος συνταξιοδοτήσεων.

3. Άμεση βελτίωση των αμοιβών, ειδικά στον εισαγωγικό μισθό.

4. Έλεγχο και αμοιβή των υπερωριών, αντιμετώπιση του φαινομένου burnout και προστασία του ελεύθερου χρόνου.

5. Θεσμοθέτηση δωρεάν, συνεχούς επαγγελματικής ανάπτυξης εντός του σχολικού ωραρίου.

6. Ισότιμη πρόσβαση των γυναικών στις διευθυντικές θέσεις ευθύνης

Δείτε εδώ την πλήρη μελέτη