Σε τροχιά ριζικής αναμόρφωσης εισέρχεται το τοπίο της τοπικής αυτοδιοίκησης στη χώρα μας. Ο Υπουργός Εσωτερικών, Θεόδωρος Λιβάνιος, έθεσε σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση το προσχέδιο του νέου, ενιαίου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το οποίο επιφέρει σαρωτικές τροποποιήσεις στον τρόπο εκλογής, διακυβέρνησης και λειτουργίας των 332 Δήμων και των 13 Περιφερειών της επικράτειας, με ορίζοντα τις επόμενες κάλπες του 2028.

​ΡΕΠΟΡΤΑΖ: FARENEWS.GR

​Η πλέον εμβληματική τομή του νέου νομοθετήματος των 761 άρθρων, το οποίο κωδικοποιεί και εκσυγχρονίζει περίπου 2.000 διάσπαρτες διατάξεις, αφορά την κατάργηση της δεύτερης Κυριακής των εκλογών. Η ανάδειξη των Δημάρχων και των Περιφερειάρων θα πραγματοποιείται πλέον σε έναν και μόνο γύρο, με την ενεργοποίηση του μηχανισμού της «εναλλακτικής» ή συμπληρωματικής ψήφου.

​Πώς θα λειτουργεί η κάλπη της μίας Κυριακής

​Οι αυτοδιοικητικές εκλογές θα διεξάγονται σταθερά ανά πενταετία, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου. Η διαδικασία για τους ψηφοφόρους θα έχει ως εξής:

1. ​Η πρώτη επιλογή: Ο εκλογέας θα επιλέγει κανονικά με σταυρό προτίμησης τον συνδυασμό, τον υποψήφιο δήμαρχο ή περιφερειάρχη και τους συμβούλους της αρεσκείας του, όπως ακριβώς ίσχυε μέχρι σήμερα.
2. ​Η εναλλακτική επιλογή: Στο κάτω μέρος του ίδιου ψηφοδελτίου θα αναγράφονται οι υπόλοιποι συνδυασμοί κατά σειρά ανακήρυξης. Ο ψηφοφόρος, εφόσον το επιθυμεί, θα μπορεί να σημειώσει μια δεύτερη, συμπληρωματική προτίμηση προς κάποιον άλλον συνδυασμό.

​Το σύστημα καταμέτρησης και οι δύο φάσεις

• ​Άμεση εκλογή (Α’ Φάση): Εάν ο πρώτος συνδυασμός σε «σταυρούς» πρώτης επιλογής συγκεντρώσει ποσοστό 42% και άνω, εκλέγεται άμεσα καταλαμβάνοντας τα 3/5 των εδρών. Σε αυτή την περίπτωση, οι εναλλακτικές ψήφοι δεν λαμβάνονται καθόλου υπόψη.
• ​Ενεργοποίηση της Β’ Φάσης: Εάν κανένας συνδυασμός δεν πιάσει το όριο του 42%, τότε το σύστημα περνά αυτόματα στη δεύτερη φάση καταμέτρησης. Σε αυτήν προκρίνονται αποκλειστικά οι δύο πρώτοι σε ψήφους συνδυασμοί.
• ​Η προσθήκη των δεύτερων ψήφων: Στους σταυρούς που ήδη έχουν συγκεντρώσει οι δύο φιναλίστ, προστίθενται οι «εναλλακτικές» ψήφοι που έλαβαν από τα ψηφοδέλτια των υπόλοιπων συνδυασμών (εκείνων που αποκλείστηκαν). Νικητής ανακηρύσσεται όποιος συγκεντρώσει το μεγαλύτερο άθροισμα.

​Για παράδειγμα, αν ο συνδυασμός «Α» λάβει 40% και ο «Β» 36% στην πρώτη επιλογή, και από το 24% των λοιπών συνδυασμών το 5% είχε δώσει εναλλακτική ψήφο στον «Α» και το 10% στον «Β», το τελικό αποτέλεσμα διαμορφώνεται σε 45% για τον «Α» και 46% για τον «Β», αναδεικνύοντας νικητή τον δεύτερο.

​Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, το σύστημα αυτό εξοικονομεί σημαντικούς δημοσιονομικούς και διοικητικούς πόρους, ενώ αντιμετωπίζει αποτελεσματικά την τεράστια αποχή που παρατηρείται παραδοσιακά στον β’ γύρο.

​Οι 10 κυριότερες αλλαγές που φέρνει ο Κώδικας

​Πέρα από το εκλογικό σύστημα, ο νέος Κώδικας εισάγει δομικές μεταρρυθμίσεις:

1. ​Ενιαίο πλαίσιο για τις Περιφέρειες: 15 χρόνια μετά τον «Καλλικράτη», οι Περιφέρειες αποκτούν επιτέλους ένα ενιαίο νομικό πλαίσιο, βάζοντας τέλος στη σύγχυση αρμοδιοτήτων με το κράτος.
2. ​Συμμετοχή των πολιτών: Θεσμοθετούνται συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα με ηλεκτρονική ψηφοφορία, καθώς και ψηφιακή εκλογή των Συμβουλίων Νέων.
3. ​Ψηφιακός Μετασχηματισμός: Δημιουργούνται σύγχρονες, διαλειτουργικές ηλεκτρονικές εφαρμογές για την καθημερινή εξυπηρέτηση των δημοτών και τη συμμετοχή τους στα κοινά.
4. ​Ηλεκτρονική Ψήφος: Εισάγεται η δυνατότητα προαιρετικής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας στις εκλογές, σε ειδικά κέντρα και υπό την παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου.
5. ​Ξεκαθάρισμα Αρμοδιοτήτων: Σαφής διαχωρισμός και καταγραφή του «ποιος κάνει τι» μεταξύ κεντρικού κράτους, δήμων και περιφερειών για την αποφυγή επικαλύψεων.
6. ​Ενίσχυση Διαφάνειας: Υποχρεωτική ψηφιακή δημοσιοποίηση όλων των αποφάσεων και των οικονομικών στοιχείων, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν πού διατίθενται οι πόροι.
7. ​Αυστηρός Έλεγχος Νομιμότητας: Δημιουργείται ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα και Αυτοτελής Υπηρεσία που θα ελέγχει αποκλειστικά τη νομιμότητα (και όχι τη σκοπιμότητα) των πράξεων των ΟΤΑ.
8. ​Αναδιοργάνωση Διακυβέρνησης: Σαφείς κανόνες λειτουργίας για τα Δημοτικά, Περιφερειακά και Επιτροπικά Συμβούλια για την αποφυγή εσωτερικών συγκρούσεων.
9. ​Καταστατική Θέση Αιρετών: Πλήρης αποσαφήνιση των θεμάτων αντιμισθίας, εξόδων παράστασης και ειδικών αδειών των αιρετών οργάνων.
10. ​Μείωση Γραφειοκρατίας: Η συγκέντρωση των ρυθμίσεων σε ένα ενιαίο κείμενο απλοποιεί τις διαδικασίες, διευκολύνει τα στελέχη των δήμων και επιτρέπει την ταχύτερη εξυπηρέτηση του πολίτη.

​Η δομή των 6 «Βιβλίων»

​Το νομοθέτημα είναι χωρισμένο σε έξι θεματικές ενότητες:

• ​1ο Βιβλίο: Συγκρότηση αυτοδιοίκησης, κατηγοριοποίηση δήμων, εκλογικό σύστημα και έλεγχος προεκλογικών δαπανών.
• ​2ο Βιβλίο: Όργανα διοίκησης, γνωμοδοτικά σώματα, νομικά πρόσωπα και καταστατική θέση αιρετών.
• ​3ο Βιβλίο: Αναλυτική καταγραφή και τρόπος άσκησης των αρμοδιοτήτων.
• ​4ο Βιβλίο: Ενιαίος οδηγός οικονομικής διοίκησης, δημόσιες συμβάσεις, διαχείριση περιουσίας και εσόδων.
• ​5ο Βιβλίο: Μηχανισμοί ελέγχου νομιμότητας και πειθαρχική ευθύνη των αιρετών προσώπων.
• ​6ο Βιβλίο: Οριζόντιες γενικές λειτουργίες και ενσωμάτωση του πρόσθετου πρωτοκόλλου του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

​Η δημόσια διαβούλευση στην πλατφόρμα opengov.gr θα παραμείνει ανοιχτή για την κατάθεση προτάσεων από φορείς και πολίτες έως την Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026 (ώρα 09:00), ενώ το τελικό νομοσχέδιο αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός του Ιουνίου.