Σε ηλικία 90 ετών, η Ιωάννα Παπαντωνίου, η γυναίκα που συνέδεσε άρρηκτα το όνομά της με την αναγέννηση της ελληνικής λαογραφίας και την πρωτοπορία των θεατρικών τεχνών, έφυγε από τη ζωή, αφήνοντας πίσω της ένα έργο που χαρακτηρίζεται από διεθνή ακτινοβολία και απαράμιλλη σεμνότητα.
Μια πορεία γεμάτη «πρωτιές» στο θέατρο
Με στέρεες σπουδές σκηνογραφίας και ενδυματολογίας στο φημισμένο Wimbledon School of Art του Λονδίνου, η Ιωάννα Παπαντωνίου επέστρεψε στην Ελλάδα το 1971, ξεκινώντας μια μετεωρική πορεία. Έγραψε ιστορία ως η πρώτη γυναίκα σκηνογράφος στην Επίδαυρο, καταρρίπτοντας τα στερεότυπα της εποχής. Συνεργάστηκε με τους κορυφαίους του χώρου (Αλέξη Σολομό, Κάρολο Κουν, Αλέξη Μινωτή, Κατίνα Παξινού) σε παραστάσεις-σταθμούς, ενώ το στίγμα της στο Εθνικό Θέατρο και το ΚΘΒΕ παρέμεινε ανεξίτηλο μέσα από μια αισθητική «αυστηρής απλότητας».
Το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα: Ένα έργο ζωής
Το 1974, στη μνήμη του πατέρα της, ίδρυσε στο Ναύπλιο το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα (ΠΛΙ) «Βασίλειος Παπαντωνίου». Η προσωπική της συλλογή 6.000 αντικειμένων μετατράπηκε, υπό τη σοφή καθοδήγησή της, σε έναν οργανισμό-πρότυπο με περισσότερα από 25.000 εκθέματα. Η διεθνής αναγνώριση ήρθε το 1981 με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Μουσείου της Χρονιάς, μια διάκριση που τοποθέτησε το Ναύπλιο στο επίκεντρο της παγκόσμιας λαογραφικής κοινότητας.
Λίνα Μενδώνη: «Διέθεσε το σύνολο της περιουσίας της στον Πολιτισμό»
Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, στο συλλυπητήριο μήνυμά της, εξήρε την ανιδιοτέλεια της εκλιπούσας, τονίζοντας:
«Η Ιωάννα Παπαντωνίου υπήρξε μια από τις σημαντικότερες θεραπαινίδες του Πολιτισμού μας. Αφιέρωσε όλο τον βίο της στη διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς, δωρίζοντας όλες τις συλλογές της και διαθέτοντας σχεδόν το σύνολο της περιουσίας της στο Ίδρυμα. Συνδύαζε αρμονικά τη θεωρία με την πράξη και την αθόρυβη δράση, αποφεύγοντας την ανώφελη δημοσιότητα».
Δημήτρης Πτωχός: «Πολύτιμο κεφάλαιο για την Πελοπόννησο»
Ο Περιφερειάρχης Πελοποννήσου, Δημήτρης Πτωχός, υπογράμμισε τη βαθιά σύνδεση της Παπαντωνίου με την περιοχή:
«Για την Πελοπόννησο, το έργο της έχει μια ιδιαίτερη και διαχρονική σημασία. Δημιούργησε έναν ζωντανό πυρήνα μνήμης και γνώσης που τιμά τον τόπο μας και συμβάλλει στη διατήρηση της νεοελληνικής ταυτότητας. Η παρακαταθήκη που αφήνει πίσω της αποτελεί πολύτιμο κεφάλαιο για τις επόμενες γενιές».
Ακαδημαϊκή προσφορά και διακρίσεις
Πέρα από τη σκηνή και το μουσείο, η Ιωάννα Παπαντωνίου υπήρξε ακάματη δασκάλα, διδάσκοντας στα Τμήματα Θεατρολογίας της Αθήνας, της Πάτρας και της Πελοποννήσου. Τιμήθηκε με τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος του Φοίνικος (2000), το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών και το Αριστείο «Ιωάννης Καποδίστριας» του Δήμου Ναυπλιέων.
Η απώλειά της αφήνει ένα δυσαναπλήρωτο κενό, όμως το έργο της στο Ναύπλιο θα παραμείνει ένας «καρποφόρος» φάρος για τον νεοελληνικό πολιτισμό.
