Ο καλλιτεχνικός επιμελητής του Φεστιβάλ, Ζαχαρίας Καρούνης, μιλά για το νέο εγχείρημα της ΕΛΣ, τη ζώσα ψαλτική παράδοση και τη συμμετοχή του Βυζαντινού Χορού «Αινούντες» από την Καλαμάτα.
FARENEWS.GR: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Συνέντευξη στον συνεργάτη Αναστάσιο Στέλλα
Οι ημέρες Βυζαντινής Μουσικής είναι μια νέο Φεστιβάλ που οργανώνει η Εθνική Λυρική Σκηνή για πρώτη φορά φέτος. Ένα τετραήμερο Φεστιβάλ Βυζαντινής Μουσικής στο οποίο θα παρουσιαστούν Χορωδίες, Φωνητικά Σύνολα και σολίστες (μόνοφωνάρηδες όπως συνηθίζουμε να τους λέμε). Το Φεστιβάλ ξεκινάει στις 21/10/2026 και τελειώνει στις 24/10/2026. Την Καλλιτεχνική επιμέλεια του Φεστιβάλ την έχει ο πολυσχιδής μουσικός και ερμηνευτής, αφού είναι Ψάλτης, ερευνητής, θεολόγος αλλά και ερμηνευτής της Ελληνικής παραδοσιακής και λόγιας μουσικής κ. Ζαχαρίας Καρούνης.
Λίγα λόγια για το Φεστιβάλ.
Όπως αναφέρεται και στο siteτης Εθνικής Λυρικής Σκηνής (www.nationalopera.gr) “Κεντρικός άξονας του φεστιβάλ είναι η έννοια του «γένους», όπως αυτή εκφράζεται μέσα από τα μουσικά γένη της βυζαντινής θεωρίας, τις διαφορετικές ψαλτικές σχολές και παραδόσεις που διαμορφώθηκαν μέσα στους αιώνες, αλλά και τις σύγχρονες προσεγγίσεις της ψαλτικής. Κάθε ημέρα του φεστιβάλ οργανώνεται γύρω από έναν σημαντικό υμνολογικό και θεολογικό άξονα της εκκλησιαστικής λατρευτικής εμπειρίας, ενώ στη σκηνή συναντώνται καταξιωμένοι πρωτοψάλτες, ιστορικοί χοροί, νέες φωνές και γυναικεία ψαλτικά σύνολα, συνθέτοντας μια πολυφωνική εικόνα της ψαλτικής τέχνης σήμερα. Το φεστιβάλ φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν νέο τόπο συνάντησης της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ με τη ζώσα ελληνική μουσική παράδοση και να ανοίξει τη βυζαντινή μουσική σε ένα ευρύτερο σύγχρονο κοινό.”
Η συνέντευξη
Πετυχαίνουμε τον Ζαχαρία Καρούνη στην Εθνική Λυρική Σκηνή (Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος) σε έναν καλλιτεχνικό οργασμό στην κυριολεξία, ανάμεσα σε πρόβες για άλλα projects, σε μια πρεμιέρα του έργου του συνθέτη Γιώργου Κουμεντάκη (Καλλιτεχνικού Διεθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής) «Τόσαις φοραίς κοντά να είμαι» που έγινε στις 02/10/2026 και στην οργάνωση του Φεστιβάλ Βυζαντινής Μουσικής. Ξεκλέβουμε λίγο από τον χρόνο του για να μας δώσει λίγο περισσότερο το στίγμα του Φεστιβάλ, το κλίμα της διοργάνωσης, την προσωπική του ματιά και την αίσθησή του για την μέχρι τώρα εξέλιξη, λίγο πριν την αρχή.
Κατ’ αρχάς να σε ευχαριστήσω πολύ για τη συζήτηση αυτή (και φαντάζομαι πως μου επιτρέπεις τον ενικό αφού είμαστε εκτός από συνάδελφοι και παλιοί γνώριμοι) καθώς ξέρω πως ο χρόνος σου είναι υπερπολίτιμος ανάμεσα σε τόσα πράγματα που αυτή τη στιγμή τρέχουν ταυτόχρονα και όλα πρέπει να περάσουν από τα χέρια σου. Προφανώς είναι μια ιδιαίτερα απαιτητική περίοδος για σένα με πρόβες, μια πρεμιέρα, παραστάσεις και ταυτόχρονα την διοργάνωση του Φεστιβάλ, στο οποίο και θα ήθελα να επικεντρωθούμε. Ας πάμε λοιπόν λίγο πίσω στο χρόνο. Πως γεννήθηκε η ιδέα μιας τέτοιας διοργάνωσης;
Η ιδέα γεννήθηκε από μια ανάγκη που είχα εδώ και αρκετά χρόνια. Από την εποχή που ήμουν φοιτητής στη Θεολογική σχολή και στο Ωδείο Αθηνών παρακολουθούσα, αλλά και λάμβανα μέρος στη διοργάνωση μουσικολογικών συνεδρίων για την Βυζαντινή μουσική.
Τότε μάλιστα συμμετείχα και ως μέλος της ευρύτερης επιστημονικής ομάδας του καθηγητή Γρηγόριου Στάθη και ως μονοφωνάρης του χορού ψαλτών «Οι Μαΐστορες της Ψαλτικής τέχνης». Παρ΄όλο που απορροφήθηκα αρκετά όλα αυτά τα χρόνια με τις άλλες μου καλλιτεχνικές δραστηριότητες συνέχισα να ψάλλω στο αναλόγιο όπως έκανα από παιδί.Φέτος συμπληρώνω αισίως 15 χρόνια ως πρωτοψάλτης του ιερού ναού Παναγίας Πράσινου λόφου του Νέου Ηρακλείου. Γιατί στα λέω όλα αυτά, διότι τελικά η ιδέα αυτή είναι παλιά και την είχα προτείνει και παλιότερα στον Γιώργο Κουμεντάκη.
Ήταν μια ανάγκη μου η Ψαλτική Τέχνη να παρουσιαστεί και σε άλλους χώρους, όχι μόνο ως αντικείμενο έρευναςσε συνέδρια αλλά και ως φεστιβάλ σε έναν χώρο που μέχρι τώρα δεν θα τον επέλεγε κάποιος για να πάει να ακούσει αυτή τη μουσική. Ήρθε λοιπόν το πλήρωμα του Χρόνου και αυτή τη φορά ήταν ο Γιώργος Κουμεντάκης που με κάλεσε και μου είπε πως επιθυμεί να γίνει αυτό το φεστιβάλ. Εγώ «σαν έτοιμος από καιρό» του πρότεινα να δούμε αυτό το φεστιβάλ σαν μια πρώτη γνωριμία με το κοινό της Λυρικής, δηλαδή να απευθυνθούμε πέρα από τους λάτρεις του αντικειμένου και στον κόσμο που ίσως ποτέ δεν είχε αυτά τα ακούσματα. Έτσι προέκυψε ο τίτλος «Γένη και Γενιές της Ψαλτικής Τέχνης Σήμερα». Ως μια αποτύπωση του τι είναι η ψαλτική τέχνη στις μέρες μας.
Πως η Εθνική Λυρική Σκηνή και ιδιαίτερα ο κ. Κουμεντάκης ως Καλλιτεχνικός της Διευθυντής ανταποκρίθηκαν σε αυτή την ιδέα;
Με πολύ μεγάλη γενναιοδωρία και, κυρίως, με πραγματικό ενδιαφέρον για την ίδια την ιδέα, διότι αν παρατηρήσεις, όλα τα μουσικά προγράμματα της Λυρικής Σκηνής αναφέρονται στο «σήμερα».
Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι πως η Εθνική Λυρική Σκηνή δεν αντιμετώπισε την ψαλτική ως κάτι ξένο προς τον χώρο της. Αντίθετα, της έδωσε χώρο μέσα στην Εναλλακτική Σκηνή ως μια μεγάλη μουσική παράδοση που αξίζει να ακουστεί, να μελετηθεί και να παρουσιαστεί με τους δικούς της όρους.
Αυτό για μένα είναι από μόνο του πολύ σημαντικό. Για πρώτη φορά η ψαλτική τέχνη αποκτά μια τόσο συγκροτημένη παρουσία στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ, και αυτό δεν θα μπορούσε να συμβεί χωρίς την εμπιστοσύνη και την υποστήριξη του Γιώργου Κουμεντάκη και των ανθρώπων της Λυρικής.
Έχεις πει πως «ήταν ένα όνειρο που γίνεται πραγματικότητα». Πόσο πιο δύσκολη είναι η πραγματοποίηση αυτού του «ονείρου» σε σχέση με αυτό που φανταζόσουν;
Πολύ πιο δύσκολη! (γέλια)
Κοίταξε, ίσως επειδή από μικρή ηλικία κινούμε στους χώρους του θεάτρου, σε πρόβες με ομάδες, σε συναυλίες, έμαθα ή μπορεί και να αναγκάστηκα να είμαι ειλικρινής με τα συναισθήματα μου και πολλές φορές αυθόρμητος στον τρόπο που ενεργό. Όντως έγραψα σε ένα σχόλιο στο FB πως ήταν ένα όνειρό μου που γίνεται πραγματικότητα και όταν το έγραφα συγκινήθηκα πραγματικά. Άλλο να σκέφτεσαι κάτι και άλλο να πραγματοποιείται και μάλιστα με τις καλύτερες συνθήκες.
Όταν κάτι υπάρχει στο μυαλό σου ως ιδέα, όλα μοιάζουν σχετικά απλά. Όταν όμως πρέπει να πάρει πραγματική μορφή, αρχίζουν εκατοντάδες μικρά και μεγάλα ζητήματα, οι καλλιτέχνες, τα προγράμματα, οι μετακινήσεις, οι ομιλίες, τα κείμενα, οι πρόβες, η συνύπαρξη τόσο διαφορετικών ανθρώπων, παραδόσεων αλλά και εγωισμών (γέλια). Πιο πολύ απ’ όλα όμως και το λέω ειλικρινά, με δυσκόλεψε η επιλογή των προσώπων. Από ένα σημείο και έπειτα βέβαια το παίρνεις απόφαση πως «τόσοι χωράνε τόσοι θα μπουν».
Υπάρχουν τόσο καλοί ψάλτες εκεί έξω και τόσο αθόρυβοι που σίγουρα αν υπάρξει συνέχεια θα έχουμε να δούμε πολλά από το φεστιβάλ.
Σε αυτές τις τέσσερις μέρες εμφανίζονται Χορωδίες αλλά και σολίστ από διαφορετικές «Σχολές» με διαφορετικές καταβολές και «παραδόσεις» αυτής της μουσικής. Η επιλογή τους προφανώς δεν ήταν κάτι τυχαίο, δώσε μας λίγο το σκεπτικό της επιλογής αυτής.
Καθόλου τυχαίο. Στην πραγματικότητα, εκεί βρίσκεται ίσως ο πυρήνας όλης της διοργάνωσης. Θέλαμε κάθε επιλογή να έχει έναν λόγο ύπαρξης.
Δεν ήθελα να παρουσιάσουμε μία και μόνη εκδοχή της ψαλτικής τέχνης, γιατί πολύ απλά αυτή δεν υπάρχει. Η ψαλτική έχει τοπικές παραδόσεις, σχολές, διαφορετικές αισθητικές προσεγγίσεις. Δεν μας ενδιαφέρει να αποφασίσουμε ποια σχολή είναι «η σωστή». Μας ενδιαφέρει να ακούσουμε τον πλούτο των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους αυτή η μεγάλη προφορική μουσική παράδοση εξακολουθεί να ζει. Ήθελα να ακούσουμε τις φωνές μας ρε αδερφέ να συναντηθούμε όλοι μαζί να τις χαρούμε, τόσο απλά. Οι ψάλτες ήταν και είναι μερακλήδες, εγώ πρόλαβα τραπέζια με ψαλτάδες να τραγουδούν, άκουσα τον Ταλιαδώρο δίπλα μου στην ταβέρνα να τραγουδάει το «Απορώ με την καρδιά μου» του Πάριου (γέλια). Είδα τους συναδέλφους του πως τον κοιτούσαν και χαίρονταν που τον άκουγαν σε κάτι τόσο εκτός της ψαλτικής. Είδες ο αυθορμητισμός μου με πέταξε εκτός. (γέλια ) .
Όχι δε θα ακούσουμε τραγούδια θα ακούσουμε πολύ υψηλού επιπέδου υμνογραφία αλλά θέλω ό,τι ακούσουμε να έχει μεράκι. Γι’ αυτό και ήθελα να συναντηθούν στη σκηνή έμπειροι πρωτοψάλτες, χορωδιακά σύνολα, νεότεροι ερμηνευτές, μοναχοί,δάσκαλοι, μαθητές, γυναίκες. Είμαι της πολυφωνίας στην τέχνη, όχι στην Ψαλτική, εκεί ένα ισοκράτημα φτάνει. (γέλια)
Πριν από κάθε συναυλία υπάρχουν και εισαγωγικές ομιλίες. Πόσο αναγκαίο πιστεύεις πως είναι αυτό, σε σχέση με μια καθαρά μουσική παρουσίαση;
Το θεώρησα απολύτως αναγκαίο, ακριβώς επειδή δεν ήθελα το Φεστιβάλ να απευθυνθεί μόνο σε ανθρώπους που ήδη γνωρίζουν τη βυζαντινή μουσική. Πίστεψε με όμως και για τους μυημένους αυτές οι 10λεπτες εισαγωγές θα ναι μια βοήθεια.
Η ψαλτική έχει έναν ολόκληρο κόσμο πίσω της, κείμενα, ιστορία, θεολογία, μουσικούς δρόμους, πρόσωπα, τοπικές παραδόσεις. Μερικές φορές δύο ή τρία στοιχεία πριν από την ακρόαση μπορούν να αλλάξουν εντελώς τον τρόπο με τον οποίο ακούς αυτό που ακολουθεί. Μιλάμε για δυο λόγια, απλά και κατανοητά σαν να εξηγείς σε κάποιον στο σπίτι σου τι θα του βάλεις να ακούσει. Δε θα υπάρχουν αναλόγια και χαρτιά. Από στήθους. Και μετά να αφήνεται ο ακροατής μόνος του απέναντι στη μουσική.
Τί πιστεύεις πως θα έχει αποκομίσει ο ακροατής φεύγοντας από την συναυλία και σε ποιους απευθύνεται το όλο εγχείρημα;
Δε μπορώ να σου απαντήσω σε αυτό. Ξέρεις η ακρόαση ενός μουσικού έργου είναι πολύ προσωπική υπόθεση.
Πέρα από αυτό θα με ενδιέφερε να αντιληφθεί ο ακροατής ότι αυτή η μουσική δεν είναι ένα κατάλοιπο κάποιου μακρινού παρελθόντος. Θα με ενδιέφερε να ακούσει τις δονήσεις που προκαλούνται όταν πλέκεται το μέλος με το λόγο.
Το Φεστιβάλ απευθύνεται σε όλους. Προφανώς και στους ανθρώπους που αγαπούν ή μελετούν την ψαλτική τέχνη, αλλά ίσως ακόμη περισσότερο θα με ενδιέφερε να μπει στην αίθουσα κάποιος που δεν έχει καμία ιδιαίτερη σχέση μαζί της.
Δεν χρειάζεται να είναι κανείς θρησκευόμενος για να συγκινηθεί από μια μεγάλη μουσική παράδοση. Όπως δεν χρειάζεται να γνωρίζει όπερα για να συγκινηθεί από μια άρια ή να γνωρίζει τη θεωρία της δημοτικής μουσικής για να συγκινηθεί από ένα μοιρολόι.Αν κάποιος μπει από περιέργεια και φύγει έχοντας ανακαλύψει έναν μουσικό κόσμο που δεν γνώριζε, για μένα το Φεστιβάλ έχει ήδη πετύχει κάτι πολύ σημαντικό.
Η αίσθησή σου από την μέχρι τώρα ανταπόκριση του κόσμου ποια είναι;
Είναι πολύ ενθαρρυντική και, να σου πω την αλήθεια, με συγκινεί. Τα εισιτήρια πριν καν βγει το επίσημο δελτίου τύπου από τη Λυρική, είχαν σχεδόν εξαντληθεί. Δε σου κρύβω ότι δεν το περίμενα, διότι γνωρίζω ποια είναι η ανταπόκριση όταν για παράδειγμα γίνεται κάτι αντίστοιχο σε κάποιο ναό. Όλοι τα γνωρίζουμε. Μάλλον θα πρέπει να μας απασχολήσουν κάποια πράγματα αλλά δεν είναι της παρούσης.
Η συμμετοχή της Βυζαντινής Χορωδίας του Πολιτιστικού και Καλλιτεχνικού Συλλόγου «Αινούντες» από την Καλαμάτα πως προέκυψε;
Οι «Αινούντες» εντάσσονται ακριβώς στη λογική του Φεστιβάλ να μην περιοριστούμε στα απολύτως αναμενόμενα ονόματα ή μόνο στα μεγάλα κέντρα.
Με ενδιέφερε να ακουστούν σύνολα που έχουν ουσιαστική δουλειά, συνέπεια και ζωντανή σχέση με την ψαλτική παράδοση στον τόπο τους. Η ψαλτική δεν υπάρχει μόνο στην Αθήνα. Είναι κρίμα που δεν μπόρεσα να καλέσω και από Θεσσαλονίκη αλλά υπήρξαν δυσκολίες. Σε ολόκληρη την Ελλάδα υπάρχουν άνθρωποι και χορωδίες που εργάζονται με αφοσίωση και μεταφέρουν αυτή την τέχνη στις επόμενες γενιές.
Η παρουσία των «Αινούντων» υπηρετεί λοιπόν και αυτή τη διάσταση του Φεστιβάλ, να δώσουμε χώρο σε διαφορετικές φωνές της σύγχρονης ψαλτικής πραγματικότητας και να τις φέρουμε σε διάλογο μεταξύ τους. Να σου πω και κάτι και δε θέλω να το κόψεις. Είδα τη χορωδία στην Καλαμάτα και την είδα και σε βίντεο. Μου άρεσε ο τρόπος που διηύθυνες. Έχει απόλυτη συγκρότηση και καθαρότητα. Έπαιξε και αυτό το ρόλο του. (γέλια)
Ζαχαρία, σε ευχαριστούμε πολύ για τον πολύτιμο χρόνο σου και ευχόμαστε καλή επιτυχία στο όλο εγχείρημα. Είμαι σίγουρος πως με την υποστήριξη της ΕΛΣ το Φεστιβάλ αυτό θα αποκτήσει την διαχρονικότητα που αξίζει.
Μακάρι. Αυτό που εύχομαι περισσότερο είναι να μη μείνει αυτή η διοργάνωση ένα μεμονωμένο γεγονός.Η ψαλτική τέχνη έχει τέτοιο βάθος και τέτοιο πλούτο, ώστε τέσσερις βραδιές μπορούν μόνο να ανοίξουν μια συζήτηση.
Θα ήθελα, λοιπόν, αυτό το πρώτο Φεστιβάλ να αποτελέσει την αρχή μιας διαδρομής. Κάθε φορά να μπορούμε να φωτίζουμε άλλες πλευρές της παράδοσης, άλλα πρόσωπα, άλλα γένη και άλλες γενιές.
Και κυρίως να δημιουργηθεί ένας τόπος συνάντησης.
Ο συμμετοχές στο Φεστιβάλ
21 Οκτωβρίου 2026, Ύμνοι Χριστουγέννων,
- Χορός Ψαλτικής «Κλείδα», Χοράρχης: Δημήτριος Γαλάνης,
- Γρηγόριος Ζάρκος, Άρχων Πρωτοψάλτης της Ι. Μ. Πειραιώς – Ι. Ν. Αγίας Τριάδας,
- «Οι μαΐστορες της ψαλτικής τέχνης», Χοράρχης: Αχιλλέας Χαλδαιάκης.
22 Οκτωβρίου 2026, Ύμνοι της Θείας Λειτουργίας – Ύμνοι από την Παράκληση και τους Χαιρετισμούς στην Υπεραγία Θεοτόκο.
- Γυναικείο ψαλτικό σύνολο του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του ΕΚΠΑ «Ουράνισμα», επιμέλεια – διδασκαλία: Γρηγόριος Αναστασίου,
- Γυναικεία Βυζαντινή Χορωδία «Ψάλτριες» και Βυζαντινή Χορωδία Κοριτσιών «Νέκταρ» του Πανελληνίου Συνδέσμου Ψαλτριών, χοράρχις: Νεκταρία Καραντζή,
- Γεώργιος Ντόβολος, Άρχων Μαΐστωρ Α.τ.Χ.Μ.Ε.
- Βυζαντινός Χορός του Πολιτιστικού και Καλλιτεχνικού Συλλόγου «Αινούντες», χοράρχης: Αναστάσιος Στέλλας.
23 Οκτωβρίου 2026,Ύμνοι της Μεγάλης Εβδομάδας και της Ανάστασης
- Χορωδία «Εν ψαλτηρίω», χοράρχης: Κωνσταντίνος Φωτόπουλος,
- Χορός του εν Αθήναις Συλλόγου Μουσικοφίλων Κωνσταντινουπόλεως, χοράρχης: Καλλίστρατος Κοφόπουλος,
- Βυζαντινή Χορωδία Αθηνών, χοράρχης: Διονύσιος Θανασούλης.
24 Οκτωβρίου 2026, Ύμνοι της Αγρυπνίας
- Φώτιος Κετσετζής, Άρχων Πρωτοψάλτης της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής,
- Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία «Λυκούργος Αγγελόπουλος» – Κέντρο Μελετών, χοράρχης: Γεώργιος Κωνσταντίνου,
- Μονοφωνάρηδες: Αρχιμ. Χερουβείμ Τσίνογλου, Βασίλειος Πρασσάς
Περισσότερες λεπτομέρειες για το Φεστιβάλ μπορείτε να βρείτε στο https://www.nationalopera.gr/enalaktiki-skini/enalaktiki-skini-festival/item/8101-imeres-vyzantinis-mousikis
Οι φωτογραφίες είναι του κ Γιάννη Αντώνογλου.
