Υπάρχουν ορισμένες συζητήσεις που δεν πρέπει ποτέ να σταματούν. Μία από αυτές είναι η συζήτηση για το μέλλον του σιδηροδρόμου στη Μεσσηνία και την Πελοπόννησο.

FARENEWS.GR: ΑΡΘΡΟ ΓΝΩΜΗΣ / ΑΠΟΨΗ

Του Λεωνίδα Λιάππα (Πρώην Δημοτικού Σύμβουλου Καλαμάτας)

Οι πρόσφατες εκδηλώσεις και πρωτοβουλίες που διοργάνωσαν σύλλογοι και άνθρωποι που αγαπούν πραγματικά το τρένο απέδειξαν ότι η φλόγα δεν έσβησε ποτέ. Και αυτό είναι ίσως το πιο αισιόδοξο μήνυμα.

Ως πρώην Δημοτικός Σύμβουλος Καλαμάτας, αλλά κυρίως ως πολίτης που αγαπά τον τόπο του, θεωρώ ότι πρέπει να καταθέσω και την δική μου ταπεινή άποψη. Ήρθε η ώρα να δούμε τον σιδηρόδρομο όχι ως ένα μέσο του χθες, αλλά ως μια στρατηγική επένδυση για το αύριο.

Η συζήτηση για το τρένο δεν αφορά τη νοσταλγία.

Αφορά την ανάπτυξη.

Αφορά το περιβάλλον.

Αφορά την ποιότητα ζωής.

Αφορά την αναγέννηση της υπαίθρου.

Αφορά το πώς θέλουμε να είναι η Μεσσηνία τις επόμενες δεκαετίες.

Η ιστορία που δεν πρέπει να ξεχαστεί

Ο σιδηρόδρομος υπήρξε για δεκαετίες η ραχοκοκαλιά των μεταφορών στην Πελοπόννησο.

Συνέδεσε πόλεις, χωριά, αγροτικές περιοχές, εμπορικά κέντρα και λιμάνια. Ένωσε ανθρώπους και οικονομίες. Αποτέλεσε μοχλό ανάπτυξης για ολόκληρη την περιοχή.

Η γραμμή Κόρινθος – Τρίπολη – Καλαμάτα και οι τοπικές της συνδέσεις εξυπηρέτησαν γενιές Μεσσήνιων, εργαζομένων, μαθητών, φοιτητών και επισκεπτών.

Το παράδοξο είναι ότι η τελευταία μεγάλη ανακατασκευή του δικτύου ολοκληρώθηκε λίγο πριν από τη διακοπή της λειτουργίας του.

Δαπανήθηκαν δεκάδες εκατομμύρια ευρώ για την αναβάθμιση των γραμμών και λίγους μήνες αργότερα το δίκτυο οδηγήθηκε σε αναστολή λειτουργίας.

Ακολούθησαν χρόνια εγκατάλειψης, βανδαλισμών και κλοπών.

Ένα σημαντικό δημόσιο περιουσιακό στοιχείο αφέθηκε να απαξιωθεί.

Κι όμως, παρά την εγκατάλειψη, οι υποδομές παραμένουν εκεί.

Οι σταθμοί, οι διάδρομοι διέλευσης και μεγάλο μέρος της γραμμής εξακολουθούν να υπάρχουν, περιμένοντας μια νέα ευκαιρία.

Η Ευρώπη επενδύει στα τρένα

Την ώρα που η Ελλάδα εγκατέλειπε μεγάλο μέρος του περιφερειακού σιδηροδρόμου, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες ακολουθούσαν την αντίθετη πορεία.

Η Ελβετία, η Αυστρία, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία επενδύουν συστηματικά σε περιφερειακές και προαστιακές γραμμές.

Ακόμη και περιοχές με πληθυσμό μικρότερο από αυτόν της Μεσσηνίας διαθέτουν αξιόπιστα σιδηροδρομικά δίκτυα.

Δεν αντιμετωπίζουν τον σιδηρόδρομο ως μια επιχείρηση που πρέπει να παράγει μόνο κέρδη.

Τον αντιμετωπίζουν ως κοινωνικό αγαθό και ως εργαλείο ανάπτυξης.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η επαναλειτουργία της γραμμής Nancy – Contrexéville στη Γαλλία, η αναβίωση της ιστορικής γραμμής Pau – Canfranc μεταξύ Γαλλίας και Ισπανίας, καθώς και τα εκτεταμένα προγράμματα αναβάθμισης περιφερειακών γραμμών στην Αυστρία και την Τσεχία.

Οι χρηματοδοτήσεις προέρχονται από εθνικούς πόρους, τις περιφέρειες, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και τα ευρωπαϊκά ταμεία.

Η Ευρώπη επενδύει στο τρένο γιατί γνωρίζει ότι αποτελεί το πιο φιλικό προς το περιβάλλον μέσο μεταφοράς και έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες περιφερειακής ανάπτυξης.

Η Μεσσηνία δεν μπορεί να μείνει έξω από αυτή τη μεγάλη ευρωπαϊκή μετάβαση.

Η Καλαμάτα και η ευθύνη της απέναντι στο μέλλον

Η Καλαμάτα δεν είναι μια οποιαδήποτε πόλη.

Είναι μία από τις 100 ευρωπαϊκές πόλεις που συμμετέχουν στην ευρωπαϊκή αποστολή για την κλιματική ουδετερότητα.

Αυτό σημαίνει ότι έχει αναλάβει συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, την ενίσχυση της βιώσιμης κινητικότητας και τη δημιουργία ενός νέου μοντέλου ανάπτυξης.

Πώς μπορεί λοιπόν μια πόλη που φιλοδοξεί να γίνει πρότυπο πράσινης μετάβασης να μην επενδύει σε μέσα σταθερής τροχιάς;

Πώς μπορεί να στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο αυτοκίνητο;

Η Καλαμάτα αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς.

Ο τουρισμός αυξάνεται.

Το αεροδρόμιο αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία.

Η κυκλοφοριακή επιβάρυνση μεγαλώνει.

Η καθημερινή είσοδος χιλιάδων οχημάτων από τη Μεσσήνη, το Ασπρόχωμα, τη Θουρία, και τις γύρω περιοχές δημιουργεί έντονα προβλήματα κυκλοφορίας και στάθμευσης.

Οι σύγχρονες πόλεις επιλέγουν δημόσιες μεταφορές.

Επιλέγουν το τρένο.

Η γραμμή Καλαμάτα – Μεσσήνη – Διαβολίτσι

Η επαναλειτουργία της γραμμής Καλαμάτα – Μεσσήνη – Διαβολίτσι δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως απλή επαναφορά ενός παλιού δρομολογίου.

Πρέπει να αποτελέσει τη βάση ενός σύγχρονου Μεσσηνιακού Προαστιακού Σιδηροδρόμου.

Μιας γραμμής που θα εξυπηρετεί:

• εργαζόμενους,
• μαθητές και φοιτητές,
• κατοίκους της Μεσσήνης και της ενδοχώρας,
• επισκέπτες και τουρίστες,
• πολιτιστικές και αθλητικές μετακινήσεις,
• σύνδεση με το αεροδρόμιο.

Με συχνά δρομολόγια, σύγχρονους συρμούς, ηλεκτρονικό εισιτήριο, διασύνδεση με λεωφορεία και χώρους στάθμευσης στους σταθμούς, το τρένο μπορεί να αποτελέσει πραγματική εναλλακτική λύση απέναντι στο αυτοκίνητο.

Ο σιδηρόδρομος μπορεί να δώσει νέα ζωή στα χωριά μας

Υπάρχει όμως μια ακόμη σημαντική διάσταση.

Ο σιδηρόδρομος δεν μεταφέρει μόνο επιβάτες.

Μεταφέρει ανάπτυξη.

Η γραμμή Καλαμάτα – Μεσσήνη – Διαβολίτσι μπορεί να δώσει νέα πνοή σε δεκάδες χωριά και τοπικές κοινότητες που σήμερα αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της πληθυσμιακής συρρίκνωσης.

Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι οι περιοχές που διαθέτουν αξιόπιστα δίκτυα δημόσιων μεταφορών συγκρατούν ευκολότερα τον πληθυσμό τους, προσελκύουν νέους κατοίκους και δημιουργούν καλύτερες προϋποθέσεις ανάπτυξης.

Ένας νέος άνθρωπος που κατοικεί στη Βαλύρα, στο Διαβολίτσι ή σε άλλη περιοχή της ενδοχώρας θα μπορεί να εργάζεται ή να σπουδάζει στην Καλαμάτα χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από το αυτοκίνητο.

Η πρόσβαση στις υπηρεσίες βελτιώνεται.

Το κόστος ζωής μειώνεται.

Η ύπαιθρος αποκτά προοπτική.

Η ανάπτυξη δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στην Καλαμάτα.

Πρέπει να φτάνει σε κάθε γωνιά της Μεσσηνίας.

Είναι οικονομικά βιώσιμο;

Το ερώτημα που τίθεται συνήθως είναι αν ένα τέτοιο εγχείρημα είναι οικονομικά βιώσιμο.

Η απάντηση είναι ξεκάθαρη.

Ναι, αρκεί να το δούμε με τον τρόπο που το βλέπει η Ευρώπη.

Σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές χώρες, οι περιφερειακές σιδηροδρομικές γραμμές λειτουργούν με μικτά οικονομικά μοντέλα.

Το κράτος και οι περιφέρειες χρηματοδοτούν μέρος της λειτουργίας, επειδή αναγνωρίζουν ότι ο σιδηρόδρομος παράγει πολλαπλά κοινωνικά και οικονομικά οφέλη.

Η πραγματική απόδοση ενός σιδηροδρόμου δεν αποτυπώνεται μόνο στα εισιτήρια.

Αποτυπώνεται:

• στη μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης,
• στη μείωση των τροχαίων ατυχημάτων,
• στη μείωση των ρύπων,
• στην αύξηση της αξίας γης και ακινήτων γύρω από τους σταθμούς,
• στη στήριξη του τουρισμού,
• στην τόνωση της τοπικής επιχειρηματικότητας,
• στη συγκράτηση πληθυσμού στην ύπαιθρο.

Πρόκειται για το μοντέλο της «κοινωνικής απόδοσης της επένδυσης», το οποίο εφαρμόζεται σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Επιπλέον, υπάρχουν σημαντικά χρηματοδοτικά εργαλεία από την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, τα Ταμεία Συνοχής και προγράμματα πράσινης μετάβασης.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν υπάρχουν πόροι.

Το ερώτημα είναι αν υπάρχει σχέδιο.

Το τρένο δεν είναι αντίπαλος του ΚΤΕΛ

Σε κάθε συζήτηση για την επαναλειτουργία του σιδηροδρόμου τίθεται συχνά το ερώτημα:

Τι θα γίνει με το ΚΤΕΛ;

Η απάντηση είναι απλή.

Το τρένο δεν είναι αντίπαλος του ΚΤΕΛ.

Δεν ήταν ποτέ.

Και δεν πρέπει να γίνει.

Σε όλες τις σύγχρονες ευρωπαϊκές χώρες τα δύο μέσα λειτουργούν συμπληρωματικά και συνεργάζονται.

Ο σιδηρόδρομος αναλαμβάνει τον βασικό άξονα μετακίνησης, ενώ τα λεωφορεία τροφοδοτούν τους σταθμούς και εξυπηρετούν περιοχές όπου δεν υπάρχει σιδηροδρομική γραμμή.

Αυτό το μοντέλο μπορεί να εφαρμοστεί και στη Μεσσηνία.

Το ΚΤΕΛ Μεσσηνίας έχει αποδείξει διαχρονικά ότι αποτελεί έναν υγιή και σύγχρονο οργανισμό, με σημαντική προσφορά στις μεταφορές του νομού.

Η εμπειρία, η τεχνογνωσία και το εκτεταμένο δίκτυό του μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά με τον σιδηρόδρομο και όχι ανταγωνιστικά.

Άλλωστε, ο στόχος δεν είναι να κερδίσει το ένα μέσο απέναντι στο άλλο.

Ο στόχος είναι να κερδίσει ο πολίτης.

Να έχει περισσότερες επιλογές.

Να μετακινείται γρηγορότερα.

Να πληρώνει λιγότερα.

Να μειωθεί η χρήση του αυτοκινήτου.

Να αναπνεύσει η πόλη.

Και να αποκτήσει η Μεσσηνία ένα σύγχρονο, ολοκληρωμένο και βιώσιμο δίκτυο μεταφορών.

Γιατί οι μεγάλες αλλαγές δεν χτίζονται πάνω σε αντιπαραθέσεις.

Χτίζονται πάνω σε συνεργασίες.

Ο επόμενος στόχος: Η Κυπαρισσία

Η συζήτηση όμως δεν πρέπει να σταματήσει στο Διαβολίτσι.

Ο στρατηγικός σχεδιασμός οφείλει να κοιτάζει πιο μακριά.

Η επέκταση της γραμμής προς το Κοπανάκι και την Κυπαρισσία πρέπει να αποτελέσει έναν μακροπρόθεσμο στόχο για ολόκληρη τη Μεσσηνία.

Ένας σύγχρονος σιδηροδρομικός άξονας Καλαμάτα – Μεσσήνη – Διαβολίτσι – Κοπανάκι – Κυπαρισσία θα δημιουργούσε μια νέα αναπτυξιακή δυναμική για ολόκληρο τον νομό.

Θα συνέδεε πόλεις, χωριά, τουριστικούς προορισμούς και παραγωγικές περιοχές.

Θα εξυπηρετούσε κατοίκους, μαθητές, εργαζόμενους και επισκέπτες.

Θα έδινε νέα πνοή στη Δυτική Μεσσηνία.

Και κυρίως θα έστελνε ένα ξεκάθαρο μήνυμα:

Ότι η Μεσσηνία δεν συμβιβάζεται με την εγκατάλειψη.

Ήρθε η ώρα των πράξεων

Η Μεσσηνία διαθέτει ακόμη ένα ανεκτίμητο πλεονέκτημα:

Διαθέτει τη γραμμή.

Το ερώτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε τον σιδηρόδρομο.

Το ερώτημα είναι αν διαθέτουμε το όραμα, τη βούληση και τη συνέπεια να τον αξιοποιήσουμε.

Γιατί, ας είμαστε ειλικρινείς.

Οι πολίτες της Μεσσηνίας έχουν χορτάσει από υποσχέσεις.

Έχουν ακούσει δεκάδες φορές ότι «το τρένο θα ξανασφυρίξει», ότι «οι μελέτες προχωρούν», ότι «η επαναλειτουργία βρίσκεται στον σχεδιασμό».

Κάθε λίγα χρόνια η ίδια συζήτηση αναζωπυρώνεται.

Οι ίδιες εξαγγελίες ακούγονται.

Όμως η κοινωνία δεν έχει ανάγκη από άλλα λόγια.

Έχει ανάγκη από πράξεις.

Ήρθε η ώρα να αλλάξουμε πίστα.

Να περάσουμε από τις υποσχέσεις στα χρονοδιαγράμματα.

Από τις φωτογραφίες στις μελέτες.

Από τις μελέτες στα έργα.

Και από τα έργα στην επαναλειτουργία.

Όλοι όσοι κατέχουν θέσεις ευθύνης και αξιώματα — η κυβέρνηση, η Περιφέρεια, οι βουλευτές, οι δήμοι και κάθε αρμόδιος φορέας — οφείλουν να κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους ώστε αυτό το όραμα να γίνει πραγματικότητα.

Γιατί οι σύγχρονες κοινωνίες δεν εγκαταλείπουν τα τρένα τους.

Τα εκσυγχρονίζουν.

Και η Μεσσηνία αξίζει να ξαναμπεί στις ράγες της ανάπτυξης, της βιωσιμότητας και της προόδου.

Το οφείλουμε στον τόπο μας.

Το οφείλουμε στα παιδιά μας.